Interview: Mohamed Haj Yousef (Söyleşi : Mohamed Haj Yousef)

1. Could you tell us a bit about yourself? How would you describe your connection to literature? What are your favorite books and authors?

Mohemed Haj Yousef is an accomplished writer and researcher specializing in the fields of physics, cosmology, philosophy, and Islamic thought, with a particular emphasis on mysticism and the works of Ibn al-Arabi. He commenced his studies in Physics at Aleppo University in 1989 and subsequently earned a Master’s degree from the University of Cambridge in the United Kingdom in 1992. Following a period of academic instruction, he attained his PhD from the University of Exeter in 2005, where his dissertation focused on the Concept of Time within Ibn al-Arabi’s cosmological framework, drawing comparisons with key findings from contemporary physics theories. He has authored several books on this topic, showcasing his groundbreaking research that culminated in the Single Monad Model of the Cosmos, first published by Routledge in 2007 and reissued in 2014. This work has been translated into Arabic, Turkish, and Bangla. In 2017, he further advanced this model into the Duality of Time Theory, which elucidates the dynamic creation of the cosmos in the real (inner) flow of time, prior to its kinetic development in the outer (imaginary) realm that we perceive.

In June 2023, Mohamed Haj Yousef received a nomination for Full Membership in Sigma Xi: The Scientific Research Honor Society. Additionally, he was invited to serve as the Official Nominator for the 2024 VinFuture Prize.

2. What is your relationship with cinema? What are your favorite films and directors?

There exists no direct connection or engagement with cinema, apart from the various series that pertain to traditional Muslim philosophers and scholars, including Ertuğrul and his association with Sheik Muhyiddin Ibn al-Arabi.

3. As a writer focusing on Sufism and Islamic thought, what sources and methods do you draw upon in your work? Could you briefly explain concepts like the Single Monad Model of the Cosmos, Duality of Time Theory, and Tajdid al-Khalq (Renewal of Creation) for readers who might not be familiar with them?

In addition to the foundational knowledge in physics and mathematics, the Single Monad Model and the Duality of Time Theory are developed from intricate concepts derived from the Meccan Revelations (Futuhat Makkiyya), a significant work by Ibn al-Arabi that spans over ten thousand pages in his own handwriting. This is complemented by his other notable writings, such as Fusus al-Hikam, Ayyam Sha’an, and Uqlat al-Mustafiz, as well as works by prominent disciples of Sheikh Muhyiddin, including Sadruddin Qunawi and Abdullah Busnawi.

The central premise here is the continuous re-creation of the entire universe at each moment of our perceived time. This process, referred to as Tajdid al-Khalq, involves the formation of the three dimensions of spatial geometry over a period of “six days.” Each spatial dimension is internally structured with two inner-time directions or cycles before manifesting in the external time that we experience.

The concept of the world’s creation in Six Days is supported by various verses from the Quran, from which Ibn al-Arabi derived his intricate perspective on creation, encapsulated in the principle of “ever-renewed creation” of all manifest worlds at every moment. Ibn al-Arabi often connects this profound understanding to the Quranic verse: (but they are unaware of the new creation) [50:15], which he frequently references, alongside the well-known verse regarding the “Day of the divine Task” [55:29], which he consistently relates to his closely associated idea of the quantization of time.

The existence of entities in the world is not as continuous as one might perceive or mistakenly believe, for Allah is in a state of constant and perpetual creation of every single thing across all levels and realms of existence at every moment. In this context, Ibn al-Arabi posits that the entirety of the created world consists of monads (jawahir, singular: jawhar, meaning “substance”) and forms, or “accidents,” which are inherent qualities that characterize these substances. During the process of manifestation, substances appear to maintain a degree of stability, while the accidents are transient, lasting only for a brief moment. Although a monad exists independently, an accident can only exist through a specific monad. Ibn al-Arabi further contends that while a monad has an independent existence that is constant and unchanging, it only exists when it assumes a particular form, which then disappears immediately and inherently, with the same form unlikely to reemerge in existence.

 

4. How do you relate the concept of “Tajdid al-Khalq” (Renewal of Creation) to cinema?

To comprehend the intricate process of the re-creation of space-time geometry, one can consider the analogy of a film projected on a cinema or computer screen. In this scenario, viewers are often misled by the illusion of continuous existence and apparent motion of characters, which are actually being re-created at an exceedingly rapid refresh rate.

The film shown on the cinema screen consists of numerous sequential still images that are presented in quick succession, allowing the human mind to perceive only smooth transitions between these images. When the film is played at the appropriate speed, it creates the illusion of normal motion of objects and images on the screen. If we assume that the screen has no visible borders, particularly with the advent of advanced three-dimensional holographic technology, it becomes increasingly challenging to differentiate this illusion from reality.

Upon examining the display of images on a computer monitor, one can observe an even closer resemblance to Ibn al-Arabi’s perspective on creation. In this context, the entire cosmos can be viewed as a rapid succession of imaginal forms or shadows, generated by or through the Single Monad, akin to how a single electron beam constructs the image on a computer screen, pixel by pixel.

Ibn al-Arabi has articulated that the Single Monad is in a state of constant transformation, continuously adopting new forms that allow us to perceive and experience motion. Upon opening our eyes, we are presented with a multitude of images surrounding us, and with sustained observation, we witness these entities in motion. Each mental representation is generated sequentially rather than simultaneously. Consequently, at every moment and at each specific location in space, there exists a monad with a distinct and unique form. This same monad, while remaining in the same moment for us, represents an entire divine “Week” for the Monad itself. We exist only for a fleeting moment within this Week, during which the monad assumes another form at a different spatial point, and this process continues. Thus, in a single instant, the visual experience we perceive is a composite of numerous reflected forms of the same Single Monad, which traverses the entirety of space instantaneously from our perspective, without any actual movement on the part of the Single Monad. Instead, space is a subjective experience resulting from the succession of forms within this Single Monad, rendering the concept of motion meaningless when discussing a singular, all-encompassing entity; it merely represents a change of states.

It is intriguing to observe that the analogy between the universe and a computer extends to numerous details, encompassing not only the visible manifest world but also the spiritual realm, which can be likened to the processor, memory, hard drive, and software operating within a computer. It is important to recognize that regardless of the speed of a computer’s processor and its ability to execute numerous tasks rapidly, it can only perform one fundamental operation at a time. Thus, while we perceive multiple processes and various images interacting simultaneously from an external viewpoint, internally, there is a singular entity managing all these operations sequentially, one bit at a time.

 

5. How does the depth of the dialogue between Ibn Arabi and Ibn Rushd influence you? Could you evaluate the distinction between reason and intuition, matter and meaning, through this dialogue in today’s context?

The esteemed Aristotelean philosopher Ibn Rushd, also known as Averroes, was a close associate of Ibn al-Arabi’s father. During his youth, despite already being renowned for his vast knowledge and distinctive perspectives, Ibn Rushd arranged a meeting with his friend to engage with the young mystic and explore his insights regarding Aristotelean philosophy. It is remarkable that even at this nascent stage of his intellectual journey, he adeptly articulated the tension between philosophy and mysticism, a conflict that would later emerge as numerous intractable fundamental issues in modern physics, which I believe can only be addressed through the principle of re-creation (Tajdid al-Khalq).

In the Futuhat, Ibn al-Arabi recounts this encounter: 

“When I entered, he rose to greet me out of affection and respect, embraced me, and exclaimed: ‘Yes!’ I responded: ‘Yes.’ His joy intensified upon realizing that I understood him. However, I soon discerned the source of his happiness and stated: ‘For Allah’s sake, No!’ This caused him to become despondent, his complexion altered, and he began to question his philosophical stance. 

He then inquired: ‘How did you perceive it in unveiling (kashf) and divine effusion (fayd ilahi)? Is it akin to what our philosophical reasoning has led us to?’ I replied: ‘Yes, No, and in the space between the (yes) and the (no), spirits detach from their (bodily) matter and necks from their bodies.'”

This intriguing interaction, characterized by a few words and gestures exchanged between two pivotal figures in Islamic thought—a Sufi and a philosopher—aims to communicate, through symbolic expression, ideas that are difficult to convey in more direct language. Ibn Arabi alludes to a deep understanding that surpasses conventional human comprehension, which may appear to contradict our everyday experiences or be challenging to accept. Nonetheless, this understanding can ultimately be distilled into two terms: ‘Yes’ and ‘No,’ or even just ‘Yes,’ as “No” represents merely the absence of “Yes.” Indeed, Ibn Arabi’s binary response of ‘Yes/No’ (or ‘1/0’, ‘True/False’) fundamentally denotes existence versus non-existence.

In contrast, philosophers and scientists typically seek to comprehend the world through empirical observation, whereas Ibn al-Arabi and other Sufis employ perceptual methods that directly engage with the unseen to approach the essence of Reality. As Ibn al-Arabi frequently emphasizes, observations can be prone to errors due to the limitations of the instruments used, whether they are human senses or technological devices, while genuine visions, in contrast to our occasionally flawed interpretations, are invariably accurate.

The challenge of articulating this universal Reality in straightforward terms arises from our existence in a complex world of infinite diversity, while the underlying truth of this world is, paradoxically, so simple that it is often hard to accept.

6. What are your thoughts on the conflicts, genocides, and wars in the Islamic world and globally, particularly in regions like Palestine, Syria, and Arakan?

I firmly contend that human civilization is approaching a profound transformation that will result in substantial global shifts in cultural, economic, and political dynamics, propelled by a significant scientific revolution. I am optimistic that the innovative and prosperous worldview articulated by esteemed Muslim scholars, including Ibn al-Arabi, will be instrumental in this process. His perspective on creation is revolutionary and has the potential to address numerous critical challenges and ongoing issues present in contemporary physics, particularly in the realms of General Relativity and Quantum Mechanics.

7. Is there anything else you would like to add?

I wish to express my gratitude for the opportunity to present the distinctive insights of Sheikh Muhyiddin Ibn al-Arabi to your audience and readers. I trust that the concise information and summaries provided will encourage them to explore the subject further.

 

 

1. Kendinizden biraz bahsedebilir misiniz? Edebiyatla bağlantınızı nasıl tanımlarsınız? Favori kitaplarınız ve yazarlarınız nelerdir?

Mohemed Haj Yousef, fizik, kozmoloji, felsefe ve İslam düşüncesi alanlarında uzmanlaşmış bir yazar ve araştırmacıdır. Özellikle tasavvuf ve İbnü’l-Arabî’nin eserlerine odaklanmaktadır. 1989 yılında Halep Üniversitesi’nde fizik eğitimine başlamış, 1992 yılında Birleşik Krallık’taki Cambridge Üniversitesi’nden yüksek lisans derecesi almıştır. Akademik bir süre eğitmenlik yaptıktan sonra 2005 yılında Exeter Üniversitesi’nde doktora derecesini tamamlamış ve tezi İbnü’l-Arabî’nin kozmolojik çerçevesinde zaman kavramı üzerine olmuştur; çağdaş fizik teorilerinin temel bulgularıyla karşılaştırmalar yapmıştır. Bu konudaki çığır açıcı araştırmaları, ilk olarak 2007’de Routledge tarafından yayımlanan ve 2014’te yeniden basılan Single Monad Model of the Cosmos (Tekli Monad Kozmos Modeli) başlıklı kitabında yer almıştır. Bu eser Arapça, Türkçe ve Bengalceye çevrilmiştir.

2017’de bu modeli Duality of Time Theory (Zamanın İkiliği Teorisi) haline getirmiştir. Bu teori, kozmosun gerçek (içsel) zaman akışındaki dinamik yaratımını, algıladığımız dış (hayali) zamandaki kinetik gelişiminden önce açıklamaktadır.

Haziran 2023’te Mohemed Haj Yousef, Sigma Xi: The Scientific Research Honor Society (Bilimsel Araştırma Onur Topluluğu) için tam üyelik adaylığına layık görülmüştür. Ayrıca, 2024 VinFuture Ödülü için resmi aday gösterici olarak davet edilmiştir.

2. Sinema ile ilişkiniz nedir? Favori filmleriniz ve yönetmenleriniz kimlerdir?
   

Sinema ile doğrudan bir bağlantım veya ilgim yoktur; yalnızca geleneksel Müslüman filozoflar ve âlimlere dair diziler, örneğin Ertuğrul ve Şeyh Muhyiddin İbnü’l-Arabî ile ilişkisi gibi yapımlarla ilgilendim.

3. Tasavvuf ve İslam düşüncesine odaklanan bir yazar olarak, çalışmalarınızda hangi kaynakları ve yöntemleri kullanıyorsunuz? Tekli Monad Kozmos Modeli, Zamanın İkiliği Teorisi ve Tajdid al-Khalq (Yaratılışın Yenilenmesi) gibi kavramları, bu kavramlara aşina olmayan okuyucular için kısaca açıklayabilir misiniz?

Fizik ve matematikteki temel bilgilere ek olarak, Tekli Monad Modeli ve Zamanın İkiliği Teorisi, İbnü’l-Arabî’nin kendi el yazısıyla on binden fazla sayfayı kapsayan Fütuhat-ı Mekkiyye adlı önemli eserinden türetilmiş karmaşık kavramlara dayanmaktadır. Bu çalışmaları, Füsûsü’l-Hikem, Ayyâm Sha’ân ve Uqlat al-Mustafiz gibi diğer önemli yazıları ile Şeyh Muhyiddin’in önde gelen müridleri Sadruddin Konevî ve Abdullah Busnevî gibi isimlerin eserleri tamamlamaktadır.

Buradaki temel yaklaşım, algıladığımız zamanın her anında evrenin sürekli olarak yeniden yaratılmasıdır. Tajdid al-Khalq (Yaratılışın Yenilenmesi) olarak adlandırılan bu süreç, uzamsal geometrinin üç boyutunun “altı gün” boyunca oluşumunu içerir. Her bir uzamsal boyut, dışsal olarak deneyimlediğimiz zamandan önce iki içsel zaman yönü veya döngü ile yapılandırılır.

Dünyanın altı günde yaratıldığı fikri, Kur’an’daki çeşitli ayetlerle desteklenmektedir. İbnü’l-Arabî, yaratılış üzerine geliştirdiği bu detaylı bakış açısını, her an gerçekleşen “yenilenen yaratılış” ilkesiyle özetlemiştir. Bu anlayışı sık sık şu Kur’an ayetiyle ilişkilendirir: “Ama onlar yeni yaratılıştan habersizdirler” [50:15]. Ayrıca, “Her gün bir iştedir” [55:29] ayetini de zamanın quantizasyonu fikrine güçlü bir şekilde bağlar.

Dünyadaki varlıkların sürekliliği, algılandığı veya zannedildiği kadar kesintisiz değildir; çünkü Allah, her an tüm varlık düzeylerinde ve boyutlarında her şeyi sürekli ve sonsuz bir şekilde yaratma halindedir. Bu bağlamda, İbnü’l-Arabî, yaratılmış dünyanın tamamının monadlardan (cevherler, tekil: cevher, “öz” anlamına gelir) ve bunları karakterize eden formlar ya da “a’râz”dan (kazalar) oluştuğunu savunur. Ortaya çıkış sürecinde, cevherler belli bir istikrar düzeyini korur gibi görünürken, kazalar geçicidir ve yalnızca kısa bir an için varlık gösterir. Bir cevher bağımsız bir şekilde var olabilirken, bir kaza yalnızca belirli bir cevher aracılığıyla var olabilir. İbnü’l-Arabî ayrıca, bir cevherin sabit ve değişmez bir bağımsız varlığa sahip olduğunu ancak yalnızca belirli bir formu benimsediğinde var olabileceğini ve bu formun hemen ve doğal olarak yok olacağını, aynı formun tekrar varlık alanına geri dönmesinin son derece düşük bir ihtimal olduğunu belirtir.

4. Tajdid al-Khalq (Yaratılışın Yenilenmesi) kavramını sinema ile nasıl ilişkilendiriyorsunuz?
   Uzay-zaman geometrisinin yeniden yaratılma sürecini anlamak için, bir sinema veya bilgisayar ekranında yansıtılan bir film analojisini düşünebiliriz. Bu durumda, izleyiciler genellikle sürekli varoluş ve karakterlerin görünen hareketi yanılsamasıyla aldatılır; oysa bunlar gerçekte son derece hızlı bir yenileme oranında yeniden yaratılmaktadır.

Sinema ekranında gösterilen film, hızlı bir şekilde ardışık olarak sunulan sayısız durağan görüntüden oluşur. İnsan zihni yalnızca bu görüntüler arasındaki pürüzsüz geçişleri algılar. Film uygun hızda oynatıldığında, ekrandaki nesnelerin ve görüntülerin normal hareket ettiği izlenimini yaratır. Özellikle gelişmiş üç boyutlu holografik teknolojilerin ortaya çıkışıyla, ekranın görünür sınırlarının olmadığını varsaydığımızda, bu yanılsamayı gerçeklikten ayırt etmek giderek zorlaşır.

Bir bilgisayar ekranındaki görüntülerin gösterimini incelediğimizde, İbnü’l-Arabî’nin yaratılış perspektifine daha da yakın bir benzerlik gözlemleyebiliriz. Bu bağlamda, tüm kozmos, Tekli Monad tarafından ya da onun aracılığıyla üretilen hayali formların veya gölgelerin hızlı bir şekilde ardışık olarak sunulması gibi düşünülebilir; bu, tek bir elektron ışınının bir bilgisayar ekranındaki görüntüyü piksel piksel oluşturmasına benzer.

İbnü’l-Arabî, Tekli Monad’ın sürekli dönüşüm halinde olduğunu, hareketi algılamamızı ve deneyimlememizi sağlayan yeni formlar aldığını ifade etmiştir. Gözlerimizi açtığımızda, çevremizde çok sayıda görüntüyle karşılaşırız ve dikkatli bir gözlemle bu varlıkların hareket ettiğini görürüz. Her zihinsel temsil, aynı anda değil, sıralı olarak üretilir. Bu nedenle, her an ve uzayda belirli bir noktada, benzersiz ve kendine özgü bir forma sahip bir monad vardır. Aynı monad, bizim için aynı anda mevcut olsa da, kendisi için tüm bir ilahi “Hafta”yı temsil eder. Biz bu Hafta içinde yalnızca kısa bir an için var oluruz; bu süre zarfında monad, uzayın farklı bir noktasında başka bir form alır ve bu süreç devam eder. Böylece, tek bir anda algıladığımız görsel deneyim, aynı Tekli Monad’ın, bizim perspektifimizden tüm uzayı anında kat eden ve farklı formlarda yansıyan birçok görüntüsünün bir birleşimidir. Ancak, Tekli Monad’ın herhangi bir gerçek hareketi söz konusu değildir. Bunun yerine, uzay, bu Tekli Monad içerisindeki formların sıralı olarak ortaya çıkmasından kaynaklanan öznel bir deneyimdir; bu nedenle, her şeyi kapsayan tek bir varlık söz konusu olduğunda hareket kavramı anlamsız hale gelir; bu yalnızca durumların değişimini temsil eder.

Evren ile bir bilgisayar arasındaki benzetmenin yalnızca görünen dünyayı değil, aynı zamanda bilgisayarın içinde çalışan işlemci, bellek, sabit disk ve yazılımlarla manevi alemi de kapsadığını gözlemlemek ilginçtir. Bir bilgisayar işlemcisinin hızına ve birçok görevi hızla yerine getirme yeteneğine rağmen, yalnızca bir temel işlemi aynı anda gerçekleştirebileceğini fark etmek önemlidir. Dolayısıyla, dışsal bir bakış açısından birden çok işlem ve etkileşim halindeki çeşitli görüntüleri algılarken, içsel olarak, tüm bu işlemleri bir seferde bir bit olarak sıralı bir şekilde yöneten tek bir varlık vardır.

5. İbnü’l-Arabî ve İbn Rüşd arasındaki diyalog derinliği sizi nasıl etkiliyor? Bu diyalogu bugünün bağlamında akıl ve sezgi, madde ve anlam ayrımı açısından değerlendirebilir misiniz?

Ünlü Aristotelesçi filozof İbn Rüşd (Batı’da Averroes olarak bilinir), İbnü’l-Arabî’nin babasının yakın bir dostuydu. Genç yaşlarında, geniş bilgi birikimi ve kendine özgü perspektifleriyle tanınmış olmasına rağmen, İbn Rüşd, genç mutasavvıf ile bir görüşme ayarlayarak Aristoteles felsefesi hakkındaki düşüncelerini keşfetmek istemiştir. İbnü’l-Arabî, entelektüel yolculuğunun bu erken aşamasında bile, felsefe ile tasavvuf arasındaki gerilimi ustaca ifade etmiş ve bu çatışmanın, modern fizikte çözümü zor pek çok temel sorunun kaynağı haline geleceğini öngörmüştür. Benim inancıma göre, bu sorunlar ancak Tajdid al-Khalq (Yaratılışın Yenilenmesi) ilkesiyle ele alınabilir.

İbnü’l-Arabî, Fütuhat-ı Mekkiyye‘de bu karşılaşmayı şu şekilde anlatır:
“İçeri girdiğimde, beni sevgi ve saygıyla selamlamak için ayağa kalktı, bana sarıldı ve heyecanla ‘Evet!’ dedi. Ben de ‘Evet.’ dedim. Onun beni anladığını fark ederek sevinci daha da arttı. Ancak kısa sürede mutluluğunun kaynağını anladım ve şöyle dedim: ‘Allah aşkına, Hayır!’ Bunun üzerine üzüldü, rengi değişti ve felsefi duruşunu sorgulamaya başladı.
Sonra sordu: ‘Bunu keşif (kashf) ve ilahi feyiz (fayd ilahi) ile nasıl algıladınız? Bu, felsefi akıl yürütmemizin bizi götürdüğü şeye benziyor mu?’ Ben de şu yanıtı verdim: ‘Evet, Hayır, ve (evet) ile (hayır) arasındaki boşlukta ruhlar (bedensel) maddelerinden ayrılır ve boyunlar gövdelerinden kopar.’”

Bu etkileyici karşılaşma, İslam düşüncesinin iki önemli figürü olan bir mutasavvıf ve bir filozof arasında birkaç kelime ve jestle karakterize edilen bir etkileşimdir. Bu, daha doğrudan bir dille iletilmesi zor olan fikirleri simgesel bir ifade ile anlatmayı amaçlar. İbnü’l-Arabî, geleneksel insan kavrayışını aşan, günlük deneyimlerimize aykırı görülebilecek veya kabul edilmesi zor olabilecek derin bir anlayışa işaret eder. Bununla birlikte, bu anlayış nihayetinde iki terime indirgenebilir: ‘Evet’ ve ‘Hayır’, ya da yalnızca ‘Evet’, çünkü “Hayır”, yalnızca “Evet”in yokluğunu temsil eder. Gerçekten de, İbnü’l-Arabî’nin ‘Evet/Hayır’ (veya ‘1/0’, ‘Doğru/Yanlış’) yanıtı, temel olarak varoluş ile yokluğu ifade eder.

Felsefeciler ve bilim insanları genellikle dünyayı ampirik gözlemler yoluyla anlamaya çalışırken, İbnü’l-Arabî ve diğer mutasavvıflar, Gerçekliğin özüne ulaşmak için doğrudan görünmeyenle etkileşime giren algısal yöntemler kullanır. İbnü’l-Arabî’nin sıkça vurguladığı gibi, gözlemler, ister insan duyuları ister teknolojik araçlar olsun, kullanılan araçların sınırlamaları nedeniyle hatalara açık olabilir. Buna karşın, gerçek keşifler ve vizyonlar, yanlış yorumlarımıza rağmen her zaman doğrudur.

Bu evrensel Gerçekliği açık terimlerle ifade etme zorluğu, sonsuz çeşitlilikte karmaşık bir dünyada varoluşumuzdan kaynaklanmaktadır. Oysa bu dünyanın temelindeki gerçeklik, paradoksal olarak, genellikle kabul edilmesi zor olacak kadar basittir.

6. İslam dünyasında ve genel olarak dünyada, özellikle Filistin, Suriye ve Arakan gibi bölgelerdeki çatışmalar, soykırımlar ve savaşlarla ilgili düşünceleriniz nelerdir?

İnsan medeniyetinin, kültürel, ekonomik ve siyasi dinamiklerde büyük küresel değişimlere yol açacak derin bir dönüşüm sürecine yaklaştığını düşünüyorum. Bu dönüşüm, önemli bir bilimsel devrim tarafından tetiklenecek. İbnü’l-Arabî gibi saygın Müslüman âlimlerin ortaya koyduğu yenilikçi ve zengin dünya görüşünün bu süreçte etkili olacağına inanıyorum. Onun yaratılış konusundaki bakış açısı devrim niteliğindedir ve çağdaş fizikte, özellikle Genel Görelilik ve Kuantum Mekaniği alanlarında mevcut olan birçok önemli soruna çözüm sunma potansiyeline sahiptir.

7.Eklemek istediğiniz başka bir sey var mı ? 

Şeyh Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin benzersiz bakış açılarını okuyucularınıza ve izleyicilerinize sunma fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim. Sağlanan kısa bilgiler ve özetlerin, bu konu hakkında daha fazla araştırma yapmaya teşvik edeceğini umuyorum.

 Notlar :

 Kitapla ilgili yazı için bakınız

Yaratılışın Yenilenmesi: Zaman, Bilgi ve Tecrübe | filmler/fikirler