II. Yeni Şiir Akımı

  Yani yaşıyor olmak, yaşamakla bağdaşmaz bazen.

   Edip Cansever

Şiir; TDK sözlüğündeki tanımıyla, “Zengin sembollerle, ritimli sözlerle, seslerin uyumlu kullanımıyla ortaya çıkan, hece ve durak bakımından denk ve kendi başına bir bütün olan edebî anlatım biçimi, manzume, nazım, koşuk”tur.

Dünyanın en eski metinlerine bakıldığında en sık kullanılan yazım tekniğinin şiir olduğu görülmektedir. Sümerlerin Gılgamış Destanı, Sanskritçe Vedalar, Zerdüşt kutsal metni Avesta ve Homeros’un “İlyada” ve “Odysseia” eserleri şiirsel bir ifade olarak yazıya yansımıştır. Buradan hareketle şiirin lirik yapısının günlük hayat içerisindeki sözlü ifadeleri anlatmayı kolaylaştırdığını ve bu yüzden sıkça kullanıldığını söyleyebiliriz. Ancak her kültürün kendine özgü ifade şekli, uyak dizisi ve yazım kuralları olduğundan farklı şiir tarzları da ortaya çıkmıştır. Bu yüzden Dante, Goethe, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî gibi önemli kişilerin şiirleri farklı uyak ve ölçülerle yazılmıştır. Hepsi günümüze ulaşan farklı şiir geleneklerinin birer örnekleridir.

Türk edebiyat tarihi içerisinde de klasik ve modern dönemlerde farklı akımlar oluşmuştur. Bu akımlar içerisinden İkinci Yeni şairlerini incelediğimizde, geleneksel sanata karşı olan ve şiir kurallarını yok sayan Dadaist görüşten ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra görülen Harfçilik (Lettrisme) akımından ve tabii ki o dönemin önemli felsefi akımı olan Varoluşçulardan etkilenmiş oldukları görülmektedir. 1950-1960’lı yılları kapsayan bu akım, özellikle I. Dünya Savaşı sonrası toplumsal düzenin yeniden şekillendiği ve II. Dünya Savaşı’nın ortaya çıkışının getirdiği koşullardan etkilenmiştir. Yine Türkiye’de tek partili sürecin değiştirilmesi, 1960 yılı askeri darbesi gibi büyük toplumsal olayların da yaşandığı dönemin kuşkusuz etkisi olmuştur. Ama özellikle belirtmek gerekirse, İkinci Yeni Şiir diğer akımların aksine, bir manifesto ile birleşip oluşturulmamış, şairlerin bireysel arayışları ve sezgileriyle yazdığı eserlerin arasındaki benzerlikleri ve özellikleri fark etmesi ile sonradan birleşmiştir.

İkinci Yeni Şiir, hayal gücüne ağırlık verip, anlatımın farklılaşması, özgürleştirilmesini sağlamıştır. Bunun yanında kişilerin yalnızlığı ve yaşam içerisindeki konumunu sorgulamasını da göstermeye çalışmıştır. Bu akımın içindeki şairler kendi özgün tarzlarını yaratmış ve şiir dünyasına yeni bir üslup kazandırmışlardır. Bunlarla birlikte, bilinçaltındaki insanın duygularını yansıtmaya önem vermişlerdir.

Geleneksel kafiye yapısından uzak, serbest ölçüde eserler vermeleri, sözcükleri ilk anlamlarının dışında yan ve mecaz anlamlarıyla kullanmaları, toplumsal değil bireyci yaklaşımı benimsemeleri, yeni sözcükler oluşturmuş olmaları belli kesimler tarafından eleştirilmiş olsa da Türk şiir geleneğine yeni bir soluk kazandırmıştır.

İkinci Yeni Şairleri;

Cemal Süreya (1931-1990): İkinci Yeni’nin öncülerinden olan şairin, şiirlerinde biçimsel kaygılar ve yenilikçi imgelemeler görülmektedir. Eserlerinde yaşanan toplumsal ve kültürel gerçeklikleri eleştirel bir şekilde yansıtmıştır. Süreya kendi şiirini tanımlarken “Benim şiirim erotik bir şiirdir.” demiştir.

Ece Ayhan (1931-2002): Gerçeküstücülükten çok etkilenmiş ve şiirlerinde çok uygulamıştır. Geleneksel dil dokusundan ayrılarak, kendine özgü bir dil ve tarz yaratmak istemiştir.

Edip Cansever (1928-1986): Modern bireyin yalnızlığını, özleyişlerini şiirlerinde işlemiş, düşsel anlatımı yoğun bir şekilde kullanmıştır. Kendine has bir tarz oluşturmayı başarmıştır.

İlhan Berk (1918-2008): Şiirin ana temasının ve ilhamının erotizm olduğunu öne sürmüş, anlamca daha kapalı bir dil tarzını benimsemiştir.

Sezai Karakoç (1933-2021): Cemal Süreya ile lise yıllarında başlayan şiir denemeleri, ileride İslami içerikle oluşan özgün bir tarza dönüşmüştür.

Turgut Uyar (1927-1985): İkinci Yeni şairi olarak tanınması ve değerlendirilmesine karşı çıkmış, bir akımın içinde olmayı reddetmiştir. Şiirlerinde sürekli bir arayışı olmuştur.

Ülkü Tamer (1937-2018): Şiirlerinde kendine özgü ve sade bir tarz oluşturmuştur. Özellikle toplumsal olayların birey üzerindeki etkilerini eserlerinde yansıtmıştır.

Son söz; İkinci Yeni şairleri genel olarak kapalı bir anlatım tarzı benimseyerek, aslında özünde imgesel ve serbest çağrışımlar oluşturmuşlardır. Bu sayede bireyi içinde bulunduğu sosyo-ekonomik ve kültürel olayların etkileri ile yansıtmışlardır.

         Herkes kendi derdinde anca, herkesin yüreği lime lime…                                                                                 Turgut Uyar

İki KalpCemal Süreya

İki kalp arasında en kısa yol:

Birbirine uzanmış ve zaman zaman

Ancak parmak uçlarıyla değebilen iki kol.

Merdivenlerin oraya koşuyorum,

Beklemek gövde gösterisi zamanın;

Çok erken gelmişim seni bulamıyorum,

Bir şeyin provası yapılıyor sanki.

Kuşlar toplanmış göçüyorlar

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

Seni Düşündükçe İlhan Berk

Ne zaman seni düşünsem

Bir ceylan su içmeye iner

Çayırları büyürken görürüm.

Her akşam seninle

Yeşil bir zeytin tanesi

Bir parça mavi deniz alır beni.

Seni düşündükçe

Gül dikiyorum elimin değdiği yere

Atlara su veriyorum

Daha bir seviyorum dağları.

Güneş Topla Benim İçin Ülkü Tamer

Seher yeli çık dağlara

Güneş topla benim için

Haber ilet dört diyara

Güneş topla benim için

Umutların arasından

Kirpiklerin karasından

Döşte bıçak yarasından

Güneş topla benim için

Yazdan kıştan ilkbahardan

Mahpuslardan dört duvardan

Doludizgin sevdalardan

Güneş topla benim için

Seher yeli yâr gözünden

Havadaki kuş izinden

Geceleyin gökyüzünden

Güneş topla benim için.

Mona Rosa Sezai Karakoç

Mona Rosa, siyah güller, ak güller.

Geyve’nin gülleri ve beyaz yatak

Kanadı kırık kuş merhamet ister.

Ah senin yüzünden kana batacak.

Mona Rosa. Siyah güller, ak güller.

Ulur aya karşı kirli çakallar,

Ürkek ürkek bakar tavşanlar dağa.

Mona Rosa, bugün bende bir hal var.

Yağmur iğri, iğri düşer toprağa,

Ulur aya karşı kirli çakallar.

Açma pencereni perdeleri çek,

Mona Rosa seni görmemeliyim.

Bir bakışın ölmem için yetecek.

Anla Mona Rosa ben bir deliyim.

Açma pencereni perdeleri çek.

…….                                                                                                                                                                    

…….

Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir