Unutma Biçimleri düşünce ve inanç biçimleriyle ilgili geniş düşünce koridorları açabilen bir kitap. Unutmayı hatırlamanın bir tamamlayıcı cüzü olarak ortaya koyan yazar, tüm hatırladıklarımızın aslında unuttuklarımızdan geride kalanlar olduğunu söylüyor. Çocukluktaki hatıraların insanı bir gölge gibi takip ettiği fakat aslında hatırladığımız şeyin bu hatıralardan ziyade bu hatıraların bizde uyandırdığı duygulanımlar olduğunu belirtiyor.
“Bellek dikkat ve bekleyiş arasında bölünen zihnin distensio’su (geçmiş, yani bellek) ile intensio’su (yani bekleyiş ,gelecek) arasındaki düzenidir ya da daha yalın bir ifadeyle tekil zamanlar arasındaki uyumsuzluk (disordance) ile bunların çok sesli anlatılar içinde bir araya gelecekleri umulan (uyumluluğu ) (concordance) arasındaki düzendir”
Bu anlamda bellek dikkat ve bekleyişin arasında kalan yani doğum ve ölümün arasında yer alıyor. Unutma belleğin gelecek ve geçmiş arasında gidip gelen yönünü uzamış bir şimdiki zamana çeviriyor.
“Birinci unutma figürü ya da biçim geriye dönmedir.(retour).Bu figürün gerçekleştirmeye çalıştığı şey şimdiki zamanı ve ondan farksız hale gelmeye başlayan yakın geçmişi unutarak kaybolmuş bir geçmişi bulmak, basit bir geçmiş zamanı öne çıkarmak …”
Zamanı tıpkı Proust’un çörek örneğinde anlattığı gibi bir duyu üzerinden ele almak, bir duyu ile ilişkili, geleceğe uzanmayan geçmişte; bir anda mühürlenmiş bir zamanı öne çıkarmak. Basit bir geçmiş zamanı öne çıkarmak… Gelecek ile birleşmiş, şimdiki zamanı/anı öteleyen zaman düşüncesinin dışına çıkabilmek…
“İkinci unutma biçimi ya da figürü olan şey erteleme (suspens) gerçekleştirmeye çalıştığı şey ise şimdiyi yeniden bulmaktır.( ritler). Bu amaçla şimdiyi bir süre için geçmişten ve gelecekten kurtarır.”
Sanırım bu unutma biçimi özellikle sanal gerçekliğin ve oyunların dünyasında çokça görebildiğimiz bir gerçeklikle, avatar yada -adına ne derseniz- farklı bir kimlikle, mevcudu yok sayan, bu çağa daha uygun bir biçim…
“Üçüncü unutma figürü ise yeniden başlamadır.(re-commencement) Bu terim geçmişi unutarak geleceği yeniden bulmak ve tanım gereği mümkün bütün geleceklere ayrıcalık tanımaksızın yeni bir doğuşun koşullarını sağlamaktır.”
*** *** ***
Kültürler inanışlar, kitaplar filmler üzerinden verdiği örnekleri küçük hacmine karşın okurlara alan açacak bir derinlikte düşünme deneyimi sağlayan bir kitap unutma biçimleri… Bir noktada Şarlo’nun modern zamanlar filmine atıf yapıp esas komik olanın Şarlo’nun hangi kişiyle karşılaşacağını bilmemesinden kaynaklandığını söylüyor. Bizde ki uyarlaması olan Kemal Sunal’ın en büyük Şaban filminde ise filmin bir hatırlamayla; çiçekçi kızın (Nilgün Bubikoğlu) gözleri açıldıktan sonra kurtarıcısının ellerini hatırlamasıyla bitiyor. İzleyenler için o sahnedeki müzik ve o sahnenin kendisi hemen bellekte yer alacaktır, filmle ilgili belki de bir çok sahneyi hatırlamasa da… Kitapta tıpkı bu filmdeki gibi (ve sürekli olarak ekseninde dolaştığı konu gibi) içerdiği birçok detayı aşındırarak geriye sözcüklerle oluşturulmuş hafif bir melodi tadındaki önermesini bırakıyor:
“Unutmak an’da kalabilmek ve bekleyişin tadına varabilmek için bir zorunluluktur.”
